विश्वले बारम्बार सम्झाइरहेको छ-महामारी ढोका ढकढक्याएर आउँदैन, बेवास्ताको फाटोबाट चुपचाप छिर्छ। दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा पटक-पटक देखिँदै आएको निपाह भाइरस त्यसैको ज्वलन्त उदाहरण हो। नेपालमा हालसम्म यसको पुष्टि नभए पनि “नदेखिएको रोग सुरक्षित छैन” भन्ने चेतना अझै हामीमा कमजोर देखिन्छ।
निपाह भाइरस सामान्य मौसमी रोग होइन। यसको मृत्युदर ४० देखि ७५ प्रतिशतसम्म पुगेको तथ्य स्वयं भयावह छ। खोप र निश्चित उपचार नहुँदा यो रोगसँग लड्ने एकमात्र उपाय भनेकै रोकथाम, निगरानी र समयमै चेतना हो। तर प्रश्न उठ्छ-के हामी तयार छौँ ?
खुला सीमा, जनावर-मानिसको बढ्दो सम्पर्क, अव्यवस्थित शहरीकरण र स्वास्थ्य प्रणालीको सीमित क्षमताबीच नेपाल उच्च जोखिमको क्षेत्रमै पर्छ। भारत र बंगलादेशमा निपाहका घटना दोहोरिरहँदा पनि हामी ढुक्क बस्नु लापरवाहीबाहेक केही होइन। महामारी आएपछि मात्र तयारी थाल्ने पुरानो प्रवृत्तिले कोभिड-१९ ले हामीलाई दिएको पीडादायक पाठ अझै बिर्सिएको जस्तो देखिन्छ।
अझ चिन्ताजनक पक्ष के हो भने, ग्रामीण क्षेत्रमा काँचो फलफूलको रस, नधोइएका फलफूलको सेवन र जनचेतनाको अभाव अझै व्यापक छ। यस्ता व्यवहारहरू निपाह भाइरसका लागि सहज प्रवेशद्वार हुन्। राज्य संयन्त्रले समयमै जोखिम संचार (Risk Communication) नगर्ने हो भने अफवाह, डर र अव्यवस्था फैलिन धेरै समय लाग्दैन।
स्वास्थ्य मन्त्रालय, स्थानीय तह र सञ्चारमाध्यमबीच समन्वय अहिलेको आवश्यकता हो। निपाह भाइरसको नाम लिँदैमा आतंक फैलिन्छ भन्ने डरभन्दा पनि जानकारी नदिँदा हुने क्षति धेरै ठूलो हुन्छ। स्पष्ट सूचना, वैज्ञानिक तथ्य र व्यवहार परिवर्तनका सन्देश अब विलासिता होइन, अनिवार्यता हुन्।
महामारी कुर्नु बुद्धिमानी होइन, तयारी गर्नु नै जिम्मेवारी हो।
निपाह भाइरस नेपालमा पुष्टि नभएकै कारण ढुक्क हुनु भविष्यप्रतिको अपराध हुनेछ। आजै चेतना, निगरानी र तयारी बढाउने हो भने भोलिको संकट टार्न सकिन्छ। राज्यको सजगता नै नागरिकको जीवन सुरक्षा हो।
